Document Type : Original Article
Article Title Persian
Authors Persian
توانایی خواندن، شالودة یادگیریهای مدرسهای و یکی از شاخصهای بنیادین کیفیت آموزش است. مطالعة بینالمللی پرلز (PIRLS) که هر پنج سال یکبار اجرا میشود، تصویری قابل اتکا از وضعیت سواد خواندن در بین دانشآموزان پایه چهارم در نظامهای آموزشی جهان ارائه میکند. ایران از نخستین دورة این مطالعه در سال 2001 در آن مشارکت داشته است، بااین حال درهمة دورهها، میانگین عملکردی پایینتر از میانگین جهانی(500) کسب کرده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی موانع توسعة سواد خواندن در ایران، با اتکا بر شواهد پرلز در بازة 2001 تا 2021 و در قالب یک طرح آمیختة اکتشافی انجام شد. در گام نخست، دادههای ثانویة پرلز تحلیل و سپس شکاف عملکردی ایران درمقایسه با میانگین جهانی تبیین شد. درگام دوم، مصاحبههای عمیق نیمهساختاریافته با 12 نفر از خبرگان تعلیموتربیت انجام و دادهها با روش تحلیل مضمون کدگذاری شد. در گام سوم، برپایة یافتههای کیفی، پرسشنامهای تدوین و در میان 147 معلم پایه چهارم ابتدایی شهر زنجان (مدارس دولتی و غیردولتی) اجرا شد. برآیند تحلیلها نشان داد موانع توسعة سواد خواندن در ایران در سه حوزة بههمپیوسته، صورتبندی میشود: (1) ناهمخوانی نسبی برنامة درسی و محتوای کتاب فارسی با رویکردهای معنامحور و متنمحور مورد تأکید در چارچوبهای پرلز (2) کاستی در تربیت و توانمندسازی تخصصی معلمان برای آموزش سواد پایه (3) چالشهای مرتبط با دوزبانگی و تنوع زبانی در مناطق غیرفارسیزبان درنبود حمایتهای آموزشی کافی. براین اساس، بازنگری در برنامة درسی و کتاب فارسی دوره ابتدایی، طراحی سازوکارهای پایدار توسعة حرفهای معلمان و سیاستگذاری آموزشی حساس به زمینههای زبانی-فرهنگی بهعنوان جهتگیریهای کلیدی پیشنهاد میشود.
Keywords Persian