Document Type : Original Article
Article Title Persian
Author Persian
پیروزی انقلاب اسلامی در اواخر دهه 1970 سرآغاز نفوذ نهاد مذهب در نظام تعلیم و تربیت رسمی ایران بود. یکی از اهداف نظام سیاسی جدید ، تربیت انسان کامل بر اساس آموزه های فقه شیعه امامیه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و مقایسهٔ نقش ابلیس در منظومهٔ تربیت دینی از دو خاستگاه کلامی شیعهٔ امامیه و مسیحیت کاتولیک سامان یافته است. روش پژوهش ، تطبیقی کیفی و روش های جمع آوری و تجزیه و تحلیل داده ها به ترتیب اسنادی و روش تحلیل گفتمان فرگلاف می باشد. مسئلهٔ اصلی تحقیق ، تبیین نحوهٔ مواجههٔ دستگاههای تربیتی این دو سنت ابراهیمی با انگارهٔ ابلیس و کارکردهای تکوینی و تشریعی او در فرایند تربیت است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که هر دو سنت، وجود شیطان را واقعی، شرور، اغواگر و دشمن قسمخوردهٔ انسان تلقی میکنند. از منظر تفاوت ، در الهیات امامیه، شیطان مخلوقی دارای اراده است که کارکردش صرفاً در حد وسوسه و مانعیت ارادی در ساحتهای بینشی و گرایشی بوده و فاقد جبر تکوینی است؛ در حالی که در الهیات کلیسای کاتولیک، ابلیس فرشتهای سقوط کرده است که عصیان اولیهٔ او زمینهساز زخم برداشتن ذات بشری در واقعهٔ «گناه نخستین» شد. از منظر تربیتی، تقابل با شیطان در مکتب تشیع بر پایهٔ تقویت حجت باطنی (عقل)، استعاذه، خودآگاهی و استقامت فردی سامان مییابد، در حالی که در کاتولیسیسم، تکیه بر فیض احیاگر و واسطهگری نظاممند آیینهای مقدس کلیسا غلبه دارد.
Keywords Persian